“De islam gaat niet alleen over een stuk stof!”

admin | okt 13, 2011 | 

Ze is één van de eerste MTV-VJ’s van Europa en is internationaal bekend. Onder haar vriendenkring schaart ze namen als Mick Jagger en Bob Geldof. Toen Kristiane Backer in de jaren negentig de bekende cricketspeler Imran Khan leerde kennen, kwam zij in aanraking met de islam. Enkele jaren later bekeerde ze zich tot de islam. Over haar veelbewogen leven heeft de 46-jarige presentatrice nu een boek geschreven: Van MTV naar Mekka.
Door: Fardau Procee
Waarom heb je dit boek geschreven en voor wie?
“Ik wilde een boek schrijven dat zowel moslims als niet-moslims zou aanspreken; mijn reis van MTV-VJ met een leven leven vol glamour die rocksterren uit heel Europa interviewde naar praktiserend moslima. Twee werelden die heel ver uit elkaar liggen. Een andere reden waarom ik dit boek wilde schrijven, was omdat ik simpelweg mijn eigen religie niet herkende in de media. Ik wilde een ander geluid laten horen.”
Wat is denk je de grootste misvatting over de islam in het Westen?
“Wow, er zijn zoveel misvattingen… Islam zou bijvoorbeeld een religie van geweld zijn, terwijl het begrip ‘islam’ is gerelateerd aan het woord salam, wat vrede betekent. Islam betekent letterlijk onderwerping aan God. Dit is zo ver verwijderd van alles wat met agressie te maken heeft. Wanneer je de geschiedenis van de islam bestudeert, zul je ontdekken dat de profeet altijd een weg van vreedzaam contact koos, ook met partijen die hem ervan beschuldigden een charlatan te zijn, hem beschaamden of zelfs fysiek pijn deden. In plaats van met agressie te reageren, bad hij zelfs voor deze mensen. Een andere grote misvatting over de islam is dat vrouwen tweederangs burgers zouden zijn. Het tegendeel is waar, de islam verheft vrouwen tot een zeer hoge positie en kende vrouwen veel rechten toe die wij in het Westen pas eeuwen later verkregen, zoals het recht op een eigen woning en het stemrecht. Wanneer we zien dat vrouwen onderdrukt worden, heeft dit te maken met de cultuur, niet met de essentie van de religie. Het is een belangrijk onderwerp waarover ik veel schrijf in mijn boek.”
In jouw boek benadruk je meerdere malen dat islamofobie in continentaal Europa veel sterker is dan in Groot-Brittannië. Vanwaar deze constatering?
“Ik vermoed dat kennis van de koloniale geschiedenis van belang is om dit verschil te kunnen analyseren. Groot-Brittannië heeft nog steeds sterke banden met voormalige (islamitische) koloniën zoals Pakistan en India waardoor de Britten al lange tijd bekend zijn met de islam. Bovendien stuurde de elite vanuit de koloniën hun kinderen naar Oxford of Cambridge om te studeren. Dus er is altijd een intellectuele uitwisseling geweest tussen de islamitische wereld en Groot-Brittannië. Je zou daarom kunnen zeggen dat de cultuur van de islam veel meer ingebed is in de Britse samenleving dan bijvoorbeeld in Duitsland, waar de meerderheid van de moslims als migrantenarbeiders kwam werken in de jaren zestig.
Een ander issue is de toegang tot goede literatuur over islam. Ik weet niet hoeveel boeken er vertaald worden naar het Nederlands, maar ik kan wel voor mijn eigen land spreken. In Duitsland zijn veel van de belangrijke klassieke hedendaagse werken over islam niet vertaald naar het Duits, maar wel naar het Engels. Deze grotere toegang tot informatie heeft in positieve zin het Britse standpunt ten opzichte van de moslims beïnvloed. Hiermee wil ik niet zeggen dat er geen islamofobie in Groot-Brittannië heerst, want die is er zeker. Het is alleen niet zo intens als in continentaal Europa.”
Wat waren de hindernissen toen jij, een beroemde MTV-VJ, moslima werd?
“De wereld waar ik vandaan kwam, vol rocksterren, beroemdheden en feesten, stond ver weg van de islam, van elk spiritueel pad eigenlijk. Daarom was de weerstand behoorlijk taai. Op een dag vroeg een journalist in Duitsland me of ik moslima was geworden voor mijn (toenmalige) vriend Imran Khan. Ik antwoordde dat dit niet zo was, maar zei dat ik moslima in mijn hart was. Ik was nog niet bekeerd. Dit gebeurde pas na die relatie. Nadat ik dit gezegd had, volgde al snel een negatieve perscampagne en werd ik ontslagen als presentatrice op de Duitse televisie. MTV volgde een paar maanden later. Dit was een heel moeilijke ervaring.”
In je boek schrijf je dat mensen die zich richten op uiterlijke dogma’s en regels het risico lopen het hart van de religie te vergeten. In deze context zei Sheikh Abu Bakr dat veel moslims vandaag de dag ‘de islam’ aanbidden; dogma’s en ideologieën lijken belangrijker te zijn dan God. Wat kan het soefisme bieden in dit opzicht?
“Allereerst is de sharia het fundament voor alle moslims. De grote geleerde imam Al Ghazzali heeft alle orthodoxe soefi-praktijken geharmoniseerd met de sharia. Je kunt zeggen dat het soefisme de spirituele of mystieke dimensie van de islam is; de islam van het hart. De focus ligt op het gedenken van Allah (swt) of dikhr. En op het cultiveren van deugdzaam gedrag – verfraaiing van jezelf van binnen uit.
Ik illustreer deze passage in mijn boek door middel van de volgende gebeurtenis. Ik ontmoette een man die zei dat hij alleen een vrouw zou trouwen die ​​de niqaab draagt, de gezichtssluier, en hij zou zijn vrouw scheiden als zij zou besluiten deze af te doen. Hij zei niets over de vraag of ze wel vijf keer per dag bad, over haar relatie met God of over haar gedrag. Voor hem was slechts het gewaad belangrijk genoeg om te scheiden. Het soefisme legt de nadruk op de relatie met God zonder daarbij het belang van correcte en bescheiden kleding te ontkennen. Het spoort aan tot het onderwerpen van het ego dat aanzet tot egoïstisch, negatief gedrag en stimuleert de mens om een beter, vriendelijker, meer medelevend persoon te worden. Daarnaast heeft het soefisme een enorme traditie van mooie poëzie, filosofie, kunst en muziek. In feite was het de soefi-muziek die voor het eerst mijn hart opende voor de cultuur en religie van de islam.”
Je boek leest als een reisverslag. Kom je ooit aan op je bestemming?
“Als je denkt dat je ‘gearriveerd’ bent als moslim in dit leven, zie ik dit als een vals soort van trots die er alleen maar toe leidt dat je waarschijnlijk helemaal opnieuw moet beginnen. Naar mijn mening is dit leven een eindeloze reis waarbij je er zo goed mogelijk naar streeft om zuiver genoeg te worden voor de ontmoeting met God. En die reis is niet gemakkelijk; het is vallen en weer opstaan. Maar dat is wat wij noemen jihad al Akbar: de grotere strijd op het pad van God die plaats vindt in jezelf waarbij je je negatieve impulsen (de nafs) overwint. Het gaat erom de beste persoon te worden die je kunt zijn.”
Er is een groeiend aantal bekeerlingen in Europa. Wat is je persoonlijke mening over de kritische discussies die gevoerd worden over moslims in Europa?
“Ik geloof dat we allemaal ambassadeurs zijn van de islam: in ons werk, als buren, in het aangaan van vriendschappen. Er zijn zo veel misvattingen over onze religie in het Westen dat we als moslims door ons gedrag moeten laten zien dat veel van die vooroordelen ongegrond zijn. En daarin moeten we net dat stapje extra zetten, om op die manier anderen te laten zien dat de islam een ​​positieve invloed heeft op mensen en hen inspireert om goede burgers te zijn.”
Je schrijft over Mustafa Ceric, de moefti van Bosnië-Herzegovina. Hij moedigt Europese moslims aan om actief en trouw deel te nemen aan de democratische samenleving van Europa. Gaan we dan niet naar een seculiere islam?
“Wat bedoel je met een seculiere islam? Islam is een religie, een manier van leven en een weg tot God! Niet een politieke ideologie of een bestuurssysteem. God staat in het centrum van de islamitische wereldbeschouwing. Als het gaat om politiek, zou de scheiding van kerk en staat misschien een goede zaak zijn, want macht corrumpeert en absolute macht corrumpeert absoluut.”
Een ander citaat van Ceric in je boek: ‘Naar mijn kennis is er geen uitspraak in de koran die zegt dat je, om ​​moslim te kunnen worden, een hoofddoek moet dragen.’ Je schrijft dat je opgelucht was om dit te horen en kiest ervoor om zelf geen hoofddoek te dragen. Kun je dit toelichten?
“In de Koran staat duidelijk dat je je boezem moet bedekken, maar dit wordt niet expliciet over het hoofd gezegd. Het staat wel in een hadith, maar deze staat volgens verschillende geleerden niet te boek als zeer belangrijk. Natuurlijk draag ik een hoofddoek wanneer ik bid. Ik draag ook een hijab wanneer ik in een islamitisch land ben waar iedereen hem draagt. Echter, het dragen van een hijab in Duitsland of in Groot-Brittannië zou betekenen dat ik onnodig de aandacht op mezelf zou vestigen en dat is niet de bedoeling. Ik denk dat het probleem van de hoofddoek is opgeblazen en het bijna een symbool is geworden voor vele andere dingen. De islam gaat niet alleen over een stuk stof! Het gaat om ethiek, waarden, een fatsoenlijk leven en het bewustzijn van God op ieder moment. In feite zegt de koran: De beste kleding is het bewustzijn van het bestaan van God.”
In je boek zeg je: ‘Ook ik geloofde dat, ongeacht wat mensen zeggen over de vermeende onderdrukking van vrouwen in de islamitische culturen, de westerse manier van het objectiveren van vrouwen onmiskenbaar een belediging is voor hun waardigheid en gewoon een andere vorm van onderdrukking is.’ Verderop in het boek schrijf je: ‘moslimvrouwen voelen veel minder druk dan hun westerse zusters om een slank en jeugdig lichaam te behouden’. Wat kan de moslimvrouw in dit perspectief betekenen voor de Westerse samenleving?
“Schoonheid is vergankelijk. Het gaat om de binnenkant en die zou de meeste aandacht moeten krijgen. Moslima’s in het westen kunnen een bijdrage leveren aan het verspreiden van deze boodschap. Weiger om je te onderwerpen aan deze objectivering en verhef je stem. Vrouwen verdienen het om gehoord en niet alleen gezien te worden. Dit wil ik meegeven aan alle vrouwen, ongeacht hun persoonlijke geloof. En natuurlijk, als je wijde kleding draagt, zoals de djellaba, voel je minder druk om net zo slank te zijn als wanneer je strakkere kleding zou dragen.”
Is de islam tegenwoordig té gepolitiseerd, door bijvoorbeeld alle negatieve PR?
“In mijn boek schrijf ik over een ontmoeting met tv-journalist Abdallah Schleifer, die mij vertelde dat hij tijd had doorgebracht in Marokko in de vroege jaren ‘60, waar hij traditionele moslims had leren kennen voor wie de islam een religie was en niet zozeer een ideologie. Hij vond dat het vandaag de dag veeleer een ideologie is geworden voor veel zogenaamde islamisten. Ik ben het hiermee eens. Ik weet niet precies de reden hiervoor, het kan zijn dat de negatieve PR mensen het idee geeft dat ze de islam ook op een politiek niveau moeten kunnen verdedigen. Maar het is belangrijk om bij de kern van de islam te blijven en het niet te gebruiken als een politiek instrument dan wel als een ideologie. Het is tenslotte een religie die invulling geeft aan het leven van mensen.”
Wat is je favoriete boek waarvan je denkt dat elke moslim die zou moeten hebben gelezen?
“Ik kan er niet één specifiek noemen maar heb wel een aantal favorieten: Het hart van de islam van Seyyed Hossein Nasr, alle boeken van dichter Roemi, De islam en de bestemming van de mens van Charles Le Gai Eaton en In de voetsporen van de profeet van Tariq Ramadan. Geweldige boeken.”